De werkelijke betekenis van winnen...

Intro:  Op zondag 4 juni 2017, eerste Pinksterdag, is er, zoals elke zondag, op radio-1 een uitzending van 'De Perstribune'. Govert van Brakel en Margreet Reijntjes voeren een prettig gesprek met hun gasten. Die dag is Daphne Koster er, de aanvoerder van het vrouwenteam van Ajax, dat in het onlangs afgelopen seizoen zowel kampioen werd als de KNVB-beker won.

 

Daphne Koster neemt afscheid; dit seizoen was haar laatste. In een compilatie van geluidsfragmenten komen allerlei zaken uit haar lange loopbaan voorbij. Ze moet glimlachen (meldt Govert van Brakel aan de luisteraars) als een fragment haar herinnert aan de gemiste penalty tijdens het EK in 2009, het allereerste waaraan het Nederlands vrouwen-voetbalteam ooit deelnam, in de halve finale.

Koster: "Dat was wel echt zuur, dat voel ik nu nog. We hadden in aanloop van het EK met Vera Pauw, de bondscoach, die penalty-reeks, dat oefenden we elke training. Dus na afloop van de training moesten we altijd een penalty nemen. Ik had op een gegeven moment een serie neergezet van, ik miste helemaal niks, ik was een soort van zekerheidje. Ik liep ook, we hadden honderdtwintig minuten gespeeld en ik had fantastisch gespeeld en ik liep daar naar toe van deze - ik ga 'm maken ('appeltje, eitje' zegt co-presentator Margreet Reijntjes) - ik was nummero vijf, de laatste; ik denk, ik ga 'm maken; ik neem 'm altijd vol op m'n wreef, linkerhoek - bijna elke keeper weet dat ook wel dat ik dat doe. En, ik neem 'm en ik voel op het moment dat ik 'm al raak, voel al van nee, dit gaat 'm niet worden. Ja, en hij zwabbert zo naar de linkerbovenhoek weg. Ja dat blijft nu nog, dat is een gevoel, dat gaat niet meer weg. Daar heb ik ook best wel lang last van gehad, dat ik geen penalties meer wilde nemen."

Van Brakel: "Een soort van trauma."

Koster: "Ja, wel een trauma. Ik heb het nu nog. Op de trainingen dan schiet ik bijna gewoon alles raak." ("maar was ie over of werd ie...", breekt Margreet Reijntjes in)  "Hij ging net, wat is het, 30 centimeter over of zo."

Frappant dat de herinnering aan zo'n moment zo goed beschikbaar blijft in het geheugen! Maar toch ook frappant dat kennelijk deze gelauwerde sporter het zich liet gebeuren, dat ze de kans niet heeft gegrepen om wat te doen met de gemiste penalty. Je zou denken dat een topsporter juist een misser aangrijpt om daar zo op te gaan oefenen dat het zich niet meer voordoet, dat het incident geen obstakel wordt (zoals het dat kennelijk voor Daphne Koster werd) maar dat het een les is waaruit 'beter worden' als uitgangspunt wordt genomen.

In het aantrekkelijke, inleidende boekje Sport Psychology' van de bekende Amerikaanse sportwetenschapper Arnold LeUnes (Professor of Psychology at Texas A&M University) wordt in het hoofdstukje over 'mental toughness' verwezen naar Brits onderzoek uit het begin van deze eeuw, waarin aan sporters van wereld-klasse, aan trainer-coaches en aan sportpsychologen gevraagd is naar de kenmerken van 'mentale weerbaarheid'. Een mentaal weerbare sporter is volgens dat onderzoek te herkennen aan vier zaken: een bepaalde ‘mindset’; een bepaalde houding tijdens trainingen; een bepaalde wedstrijdhouding; en aan het op een bepaalde manier omgaan met het wedstrijdresultaat. In de Engelse tekst is dat laatste als volgt verwoord: 'post-competition - celebrating and handling success and using failure to drive oneself forward in the future are hallmarks of mentally tough performers.' (2011, p 59).

De gemiste penalty heeft bij Daphne Koster eerder tot vermijding geleid dat dat de gebeurtenis bij haar aanleiding was tot extra training en het daardoor onder de knie krijgen van de vaardigheid - dat begint vanzelfsprekend met het besef dat een penalty te trainen valt. 

Het staat voor mij buiten kijf dat Daphne Koster in haar voetbal-loopbaan een toonbeeld was van iemand die fysiek de strijd niet schuwde en zich daarin zeer weerbaar toonde. Het door haarzelf in alle openheid vertelde incident rond de gemiste penalty doet twijfel rijzen over haar mentale weerbaarheid.

Als er in de periode volgend op de gemiste penalty een CDNV in de buurt was geweest, zou ze ongetwijfeld bij de terugblik op haar carrière om andere redenen geglimlacht hebben bij de herinnering aan die penalty. Het is niet onmogelijk dat ze in die periode beïnvloed is door mensen om haar heen (sport-begeleiders; andere sporters; 'significant others') die van mening waren (en misschien ook nog steeds zijn: de kracht van ‘cognitieve dissonantie’ mag niet worden onderschat!) dat penalties nu eenmaal niet te trainen zijn...

Bekend is in ieder geval dat de angst voor het nemen (lees: missen) van een penalty heel goed behandelbaar is. In het hierboven genoemde boekje van Arnold LeUnes (216 bladzijden, klein formaat, past prima in een binnenzak) wordt op pagina 43 als illustratief voorbeeld voor de ‘Stress Inoculation Training’ een ‘soccer player’ opgevoerd met een ‘almost crippling anxiety’ voor het nemen van een penalty…Het had dus geen smetje hoeven te zijn op de loopbaan van Daphne Koster, de nasleep van die ene penalty.

Dit stukje komt voor Daphne Koster als mosterd na de maaltijd – elke CDNV zal er hoop uit kunnen putten, want de vervelende herinnering die Daphne Koster aan haar loopbaan overhoudt, was dus helemaal niet nodig geweest... 

 

PS 'Teaser-picture' (zie bijlage): Een overzicht van 102 gescoorde penalties in negen doel-vlakken tijdens elf shootouts bij vier WK's en drie EK's (van WK-1998 tot en met WK-2010) (mannen-voetbal; perspectief vanuit de schutter) (Oliver & Wilson, 2012) 

 

Bijlage(n)