De werkelijke betekenis van winnen...

Het incident waarin het denken aan het resultaat Wüst fataal werd, heeft tot nadenken en een wijze les geleid (zie het vorige stukje in deze rubriek Actueel). Die les was, zou je zeggen, anno 2014 vast wel geleerd in het kamp van hoofdtrainer Gerard Kemkers. Zolang alles goed gaat, is er geen aanleiding daaraan te twijfelen. En zijn echter twee incidenten op deze Spelen die mij eraan hebben doen twijfelen of de les uiteindelijk wel geleerd is, en of de topschaatsers van de ploeg van Kemkers optimaal voorbereid de strijd zijn aangegaan. Ik vermoed dat ze, toen het erop aankwam, ‘de knop niet konden omzetten’.

Twee incidenten. Het eerste betreft Ireen Wüst en de 1500 meter. Jorien ter Mors zet halverwege de reeks ritten een tijd neer waar ‘de rest zich op stuk reed’ (zoals de schaatscommentator opmerkte). Dat risico moet ook Ireen Wüst zich hebben gerealiseerd. Want zij reed in een latere rit. Televisie-commentator Rintje Ritsma kent (als oud-schaatser) het probleem waarmee Wüst zich geconfronteert ziet en meldt: ‘dubbel goed als Ireen Wüst de tijd van Ter Mors verbetert’. Zoals we weten lukt het niet. Geklopt op kwaliteit, of eigen kwaliteit onvoldoende gerealiseerd?

Tweede incident. Tijdens de 10 km in Sotsji gebeurde er weer iets dat mij doet twijfelen of het ‘team Kemkers’ de les uit 2007 wel echt heeft geleerd, of dat alleen Wüst ermee is bezig geweest. De gedoodverfde winnaar van de gouden medaille is Sven Kramer. Die is mogelijk ook nog extra gebrand op het winnen van goud omdat tijdens de vorige Spelen (Vancouver, 2010) die verkeerde wissel hem een diskwalificatie opleverde.
Tegen deze achtergrond is de tijd van Jorrit Bergsma, die in een eerdere rit een sterke tijd reed, een (wellicht onverwacht) ‘resultaat-gericht’ element. Kramer wist dat hij, om zijn overal uitgesproken doel (‘goud’) te halen, onder de tijd van Bergsma (12.44.45 minuten) zou moeten rijden. In de allerlaatste rit van de competitie. Dan wordt zo'n tijd gemakkelijk een molensteen, precies zoals dat in 2007 door Ireen Wüst was ervaren. Dat Kramer dan ook nog het fysieke ongemak van een opspelende rug heeft, maakt het nog moeilijker om vanuit ‘ontspanning’ (lees: gefocust op techniek) de lange 10 km te schaatsen. Dan wordt ‘tussen de oren’ (ook schaatsjargon, een uitdrukking die door de vroegere schaatscoach Henk Gemser is gemunt) gemakkelijk een proces opgeroepen waarin resultaat-denken centraal staat.

Optimaal presteren vanuit ‘ontspanning’ wordt moeilijker, weten we onder andere vanuit Coaches Die Nooit Verliezen, naarmate zich meer resultaat-gerichte elementen aandienen. Frappant genoeg maakte de uiteindelijke winnaars (Jorien ter Mors, Jorrit Bergsma) na afloop duidelijk dat ze vanuit de techniek vrijuit konden schaatsen. Voor Ireen Wüst en Sven Kramer is, volgens coach Gerard Kemkers, “vrijblijvend rijden lastig te creëren, als je ziet met hoeveel druk wij op de schouders rijden.” (Het Parool 19 febr 2014). Want: van Wüst en Kramer verwacht iedereen dat ze altijd maar winnen. Weer zo'n resultaat-gericht element dat niet thuis hoort in het hoofd van de optimaal voorbereide topsporter...
Vanuit die resultaat-context komt de klap van het niet winnen van een gouden medaille ook extra had aan: ‘Dit is de zwaarste klap van allemaal’, zegt Kemkers, doelend op drie incidenten: Koen Verweij (die 3 duizendste seconde tekort kwam voor goud), Ireen Wüst (die verslagen werd door short-trackster Jorien ter Mors) en dan nu Sven Kramer (door een marathonschaatser verslagen). En die laatste, dat was de zwaarste….

Het prestatie-klimaat. Dat bepaalt uiteindelijk wat de waarde is van een sport-prestatie. In het kamp Kemkers waren ze niet blij met zilveren medailles, juist omdat vooraf op goud was gerekend. Hun reactie op de zilveren medailles maakt duidelijk dat het binnen de ploeg niet om ‘stiekem hopen’ ging, maar om luidop uitspreken van deze resultaat-doelen. De coach, als regisseur van het prestatie-klimaat, zou hebben moeten weten dat aan zo’n ‘mindset’ stevige risico’s kleven... Zou in het kamp Kemkers nu, na afloop van de Spelen van Sotsji, de les van 2007 (een persoonlijk incident) doorgetrokken worden op ploeg-niveau, zodat elke schaatser voortaan vanuit de voorbereiding weet hoe te handelen (lees: de gedachten op orde te houden) als resultaat-denken zich opdringt?

JvR 24-2-2014